De Belgische Arbeiderspartij laat zien hoe je succesvol een linkse partij opbouwt

Door Jürgen Klute

Gezien de huidige onzekerheden en wereldwijde dreigingen is het voor linkse partijen in Europa van cruciaal belang om niet alleen oog te hebben voor de belangen in eigen land, maar ook op Europees en internationaal niveau samen te werken en ervaringen uit te wisselen, is Peter Mertens (PVDA – PTB Partij van de Arbeid van België – Parti du Travail de Belgique), secretaris-generaal van de Belgische Partij van de Arbeid, ervan overtuigd.

Mertens zal spreken als vertegenwoordiger van de PVDA – PTB op het 8e congres van de European Left Party (EL), dat van 17 tot 19 april in Brussel plaatsvindt. De PVDA – PTB groeit sinds 2014 bij elke verkiezing met het aantal zetels in het Belgische parlement. In de laatste Belgische peiling van maart 2026 was de PVDA – PTB met 25,5 procent de sterkste partij in het Brussels Gewest. In Wallonië behaalde ze 17 procent en in het traditioneel meer rechtse noorden van België 9,8 procent in de peiling.

Mertens ziet de reden voor dit succes in het feit dat de partij een duidelijk profiel heeft, maar tegelijkertijd ook flexibel en niet dogmatisch is. De PVDA -PTB pleit op basis van een marxistische analyse voor een socialistische samenleving.

Bij de keuze van de politieke thema’s waarop men zich in het politieke debat concentreert, richt men zich op wat de werkende mensen het meest bezighoudt, in plaats van programmatische standpunten en de uitvoering daarvan op de voorgrond te plaatsen. Want dat is een ander element van het zelfbeeld van de partij: men wil de werkende bevolking een stem geven op het politieke toneel. Daarin ziet Mertens ook een essentieel verschil met de sociaaldemocratische partijen in België, de Parti Socialiste (PS) in Wallonië en de partij „Vooruit“ in het Vlaamstalige deel van België.

Peter Mertens | Foto: PVDA

Een dergelijke politieke visie vereist, aldus Mertens, dat men aanwezig is op de plekken waar mensen werken en in de woonwijken van de arbeiders, en met hen in gesprek gaat. Alleen zo krijg je inzicht in wat hun dagelijkse problemen zijn en kun je samen met hen werken aan politieke eisen om deze problemen op te lossen.

Dat is ook een centraal element in de strijd tegen het rechte beleid van de verschillende regeringen in België. Je hebt er de rechts-conservatieve N-VA (Nieuwe Vlaamse Alliantie) en de rechts liberale Mouvement Réformateur (MR), die samen in de Federale regering zitten en in de extreem rechtse opositie heb je het „Vlaams Belang“ in Vlaanderen. Deze laatste is al meer dan 30 jaar onderworpen aan het „cordon sanitaire“ (wat overeenkomt met de Duitse brandmuur). Dat betekent dat geen enkele andere democratische partij op welk politiek niveau dan ook samenwerkt met Vlaams Belang. De N-VA is in Vlaanderen de sterkste politieke kracht en levert momenteel met Bart De Wever ook de Eerste minister Vlaams Belang is de op één na grootste politieke kracht en in de PEILINGEN zitten ze NEK AAn NEK met de N-VA.

In de strijd tegen rechts zet de PVDA – PTB volgens Mertens vandaag de dag niet meer alleen in op het ideologisch bestrijden van rechts. Een deel van de Belgische werkende klasse is politiek gedesoriënteerd en daardoor vatbaar voor de misleiding van rechtse demagogie en racisme. In gesprekken probeert de PVDA de politieke oorzaken van de problemen van de mensen bloot te leggen en politieke alternatieven te ontwikkelen. Het zijn echt niet de migranten die verantwoordelijk zijn voor het onrechtvaardig belastingssysteem – of slecht huisvestingsbeleid in België. E”xtreem rechts leert mensen naar onder te stampen. Wij leren hen de echte oorzaken te zien van een systeem dat vastloopt en fundamenteel onrechtvaardig is” verklaart Mertens.

De wortels van de PVDA – PTB liggen niet, zoals bij klassieke linkse partijen, in de traditionele arbeidersbeweging, maar in de Belgische studentenbeweging van de jaren zestig. In 1979 ontstond uit deze beweging de PVDA -PTB als een Belgische partij, die zowel in Vlaanderen, Wallonië als in Brussel actief is. Vanwege de meertaligheid van België zijn partijen doorgaans op regionaal niveau georganiseerd en ingedeeld naar taalgemeenschappen. Naast de PVDA – PTB beschouwt ook de in 1921 opgerichte, maar tegenwoordig grotendeels onbeduidende Communistische Partij van België (KPB/PCB) zichzelf als een pan-Belgische partij.

Aanvankelijk stond de partij kritisch tegenover parlementair werk en was ze sterk georiënteerd op maoïstische ideeën. Ze heeft zich echter van deze traditie afgekeerd. Een belangrijke aanleiding voor deze ommezwaai was de verkiezingsnederlaag in 2003. Deze leidde tot een fundamentele heroriëntatie van haar werkmethoden en communicatie: de samenwerking met arbeiders in bedrijven, overheidsinstanties, ziekenhuizen, enz., evenals basiswerk en deelname aan sociale strijd, kwamen op de voorgrond te staan. Op het partijcongres van 2008 werd deze heroriëntatie bevestigd.

De groei van de partij en de successen bij de verkiezingen bevestigen dat deze heroriëntatie een juiste beslissing was. Vooral in Wallonië en in de arbeiderswijken van Brussel geniet de PTB/PVDA een grote populariteit. Bij de verkiezingen van 2014 slaagde de partij er voor het eerst in om met twee zetels door te dringen tot het Belgische federale parlement. Bij de verkiezingen van 2019 behaalde ze vervolgens 12 zetels en bij de verkiezingen van 2024 verhoogde ze het aantal zetels opnieuw tot 15 van de in totaal 150 zetels in het Belgische federale parlement.

Bij de Europese verkiezingen van 2019 behaalde de partij voor het eerst een zetel, in 2024 behaalde ze twee zetels. Een van de twee afgevaardigden heeft de partij inmiddels echter verlaten. Beide afgevaardigden maken deel uit van de fractie The Left in het Europees Parlement.

Tot de belangrijkste eisen van de partij behoren het terugbrengen van de pensioenleeftijd op 65 jaar, het gevecht voor een echt vredesbeleid en tegen de militarisering van de samenleving en voor een rechtvaardiger belastingbeleid door de invoering van een miljonairstax.

Sinds 2021 is Raoul Hedebouw voorzitter van de PVDA – PTB. De partij telt vandaag de dag ongeveer 25.000 leden en is naast het federale en de regionale parlementen ook vertegenwoordigd in heel wat raden van veel Belgische steden en gemeenten.